İlk Bütçeni Nasıl Oluşturursun?

Bütçe yapmak çoğu kişiye sıkıcı bir tablo işi gibi gelir. Aslında iyi bir bütçenin amacı kendini kısıtlamak değil, paranı nereye harcadığını açıkça görebilmektir. Çünkü gelir ne kadar yüksek olursa olsun, para akışını takip etmeden ay sonunu anlamak zorlaşır.

İlk bütçeyi oluştururken mükemmel bir sistem kurmaya çalışmak yerine basit ve sürdürülebilir bir düzen kurmak daha iyidir. Kullanmadığın, her gün açmaya üşendiğin, çok detaylı bir tablo uzun vadede işe yaramaz. Bütçenin çalışması için düzenli kullanılabilir olması gerekir.

1. Net gelirini yaz

İlk adım, gerçekten eline geçen parayı yazmaktır. Brüt maaş, prim beklentisi veya kesinleşmemiş gelir yerine net ve düzenli gelire bakmak daha sağlıklı olur.

Eğer gelir değişkense, son 3-6 ayın ortalamasını almak daha gerçekçi olabilir. Serbest çalışan veya düzensiz geliri olan biri için en düşük gelirli ayı baz almak daha temkinli bir yöntemdir.

Örnek:

Net maaş: 35.000 TL
Ek gelir: 3.000 TL
Toplam aylık gelir: 38.000 TL

Bu tutar bütçenin başlangıç noktasıdır.

2. Sabit giderlerini ayır

Sabit giderler, her ay düzenli olarak ödediğin ve kolay kolay değişmeyen kalemlerdir.

Örneğin:

• Kira
• Aidat
• Faturalar
• Ulaşım abonmanı
• Kredi taksiti
• Sigorta
• Telefon ve internet
• Düzenli abonelikler

Bu giderler bütçenin en az esneyen kısmıdır. Bu yüzden önce bunları yazmak gerekir.

3. Değişken giderlerini takip et

Değişken giderler her ay farklılaşan harcamalardır. Market, dışarıda yemek, kahve, giyim, bakım, eğlence ve küçük online alışverişler bu gruba girer.

Bütçede asıl sürpriz genellikle burada çıkar. Çünkü tek tek küçük görünen harcamalar ay sonunda büyük bir toplam oluşturabilir.

Bir ay boyunca sadece takip etmek bile çok şey gösterir. İlk ay kendini kısıtlamaya çalışma; önce para nereye gidiyor onu gör.

4. Birikimi en sona bırakma

Birikim, ay sonunda kalırsa yapılan bir şey olursa çoğu zaman yapılamaz. Daha sağlıklı yöntem, gelir geldiğinde küçük de olsa bir tutarı baştan ayırmaktır.

Bu tutar ilk etapta büyük olmak zorunda değil. Önemli olan düzenli alışkanlık kurmaktır.

Örnek:

Gelir geldiğinde önce 2.000 TL ayrı hesaba aktar.
Kalan tutarla ayı planla.

Bu yöntem, birikimi "olursa yaparım" seviyesinden çıkarır.

5. 50/30/20 kuralını esnek kullan

50/30/20 kuralı basit bir başlangıç modelidir:

%50 temel ihtiyaçlar
%30 istekler
%20 birikim ve borç ödemesi

Ama bu oranlar herkes için birebir uygun değildir. Kirası yüksek olan biri için temel ihtiyaçlar yüzde 50'yi aşabilir. Borcu olan biri için birikim ve borç ödemesi daha yüksek pay alabilir.

Bu kuralı katı bir reçete gibi değil, başlangıç pusulası gibi görmek gerekir.

6. Küçük kaçakları bul

Bütçeyi bozan şey her zaman büyük harcamalar değildir. Bazen haftada birkaç kez yapılan küçük harcamalar toplamda ciddi fark yaratır.

Örneğin:

Haftada 4 kez 120 TL kahve = 480 TL
Ayda yaklaşık 1.920 TL
Yılda yaklaşık 23.040 TL

Burada amaç kahveyi tamamen kesmek değil. Ama harcamanın yıllık etkisini görünce karar daha bilinçli verilir.

7. Bütçeyi haftada bir kontrol et

Ay sonunda kontrol etmek çoğu zaman geç kalmak demektir. Haftada 10 dakika ayırıp harcamalara bakmak yeterli olabilir.

Kendine şu soruları sor:

• Bu ay en çok nereye para gitti?
• Planladığımın üzerinde çıkan kalem hangisi?
• Gereksiz abonelik var mı?
• Önümüzdeki ay beklenen ekstra gider var mı?

Bu sorular, bütçeyi yaşayan bir sistem haline getirir.

Sık yapılan hatalar

İlk bütçede en sık yapılan hata fazla detaylı başlamaktır. Her kuruşu etiketlemeye çalışmak yorucu olabilir. Başlangıçta 6-8 ana kategori yeterlidir.

Bir diğer hata gerçekçi olmayan bir kısıtlama planı yapmaktır. Sosyal hayatı, küçük keyifleri ve beklenmedik giderleri tamamen yok sayan bütçeler uzun vadede bozulur.

İlgili araçlar

• Mevduat Faizi Hesaplama
• Kredi Hesaplama

İlgili sözlük terimleri

• Toplam Maliyet
• Alım Gücü
• Enflasyon

Son not

İlk bütçenin amacı kusursuz olmak değil, görünürlük sağlamaktır. Paranın nereye gittiğini gördüğünde, hangi harcamanın gerçekten değer kattığını ve hangisinin alışkanlıkla yapıldığını daha rahat ayırırsın.